தமிழகத்தில் ஆன்மிகமும் புராணமும் இணைந்து உருவான பல புனிதத் தலங்கள் உள்ளன. அவற்றில் பக்தர்களின் மனதில் தனித்துவமான இடத்தைப் பெற்றுள்ள முக்கிய தலம் தான் திருமலைவாயர் கோயில். “தென் திருப்பதி” எனவும் அழைக்கப்படுகிறது. திருப்பதி செல்ல முடியாத பக்தர்களுக்கு அதே ஆன்மிக உணர்வை வழங்கும் தலமாக இது கருதப்படுகிறது. புராணங்கள், மன்னர்களின் பக்தி, ஆழ்வார்கள் மற்றும் ஆசார்யர்களின் வருகை ஆகியவற்றால் இத்தலம் பெரும் முக்கியத்துவம் பெற்றுள்ளது.
புராணக் கதைகளின்படி, வராக அவதார் வடிவில் திருமால் ஹிரண்யாட்சனை அழித்து பூமியை மீட்ட பிறகு, உலக நலனுக்காக வைகுண்டத்திலிருந்து ஒரு தெய்வீக மலையை கொண்டு வர கருடனுக்கு உத்தரவிட்டதாக நம்பப்படுகிறது. கருடன் கொண்டு வந்த அந்த மலைப் பகுதி இன்று திருமலைவையாவூர் என விளங்குகிறது. காஞ்சிபுரம் மாவட்டத்தில் அமைந்துள்ளது.
இந்தத் தலம் தென் திருப்பதி, தென்வைகுண்டகிரி, தென்கருடகிரி, வராக ஷேத்திரம், ராமானுஜா யோககிரி என பல்வேறு பெயர்களால் அறியப்படுகிறது. வரலாற்று குறிப்புகளின்படி, தொண்டைமான் வம்சத்தைச் சேர்ந்த அபாரஜித வர்மன் என்ற மன்னன் வெங்கடேஸ்வரப் பெருமான் மீது ஆழ்ந்த பக்தி கொண்டிருந்தார்.
போர்சூழலில் நாட்டை காப்பாற்ற பெருமாள் அருள் செய்ததாக நம்பப்பட்டதால், அவர் திருமலையிலும் திருமலைவையாவூரிலும் கோயில்களை கட்டியதாக கூறப்படுகிறது. மேலும், ராமானுஜம் இத்தலத்திற்கு வந்து வழிபட்டு “திருவைகுண்டகிரி” என்ற பெயரை வழங்கியதாக பாரம்பரிய நம்பிக்கை உள்ளது.
இத்தலத்தின் முக்கிய சிறப்புகள்:
மாதந்தோறும் திருவோண நாளில் சிறப்பு தீப தரிசனம்
வியாழக்கிழமைகளில் நேத்திர தரிசனம்
சித்திரை மற்றும் புரட்டாசி மாதங்களில் பிரம்மோற்சவம்
வைகுண்ட ஏகாதசி உள்ளிட்ட விழாக்கள்
பக்தர்கள் குறிப்பாக பௌர்ணமி, அமாவாசை நாட்களில் அதிக அளவில் வருகை தருகின்றனர். புரட்டாசி மாதத்தில் பாதயாத்திரையாக வந்து தரிசிப்பதும் வழக்கம். இங்குள்ள வராக தீர்த்தத்தில் நீராடினால் பாவங்கள் நீங்கும், அங்கப்பிரதட்சணம் செய்தால் திருமணத் தடை அகலும், அனுமன் அருளைப் பெற்றால் வழக்குகளில் வெற்றி கிடைக்கும் என்ற நம்பிக்கையும் நிலவுகிறது.